UCAN Vietnam UCAN India UCAN China ucanews.com
UCAN Vietnam

Phòng, chống tham nhũng từ gốc: Đổi mới thể chế

Phòng, chống tham nhũng có hiệu quả, cần bắt đầu từ gốc, cũng tức là phải chặn ngay từ đầu những hành vi có thể tham nhũng

Ngày 18 tháng 9 năm 2012

Phòng, chống tham nhũng từ gốc: Đổi mới thể chế

Dự thảo Luật Phòng, chống tham nhũng (sửa đổi lần 1) đã được công bố ngày 6-7-2012 (dưới đây, xin gọi tắt là Dự thảo), để lấy ý kiến đóng góp của toàn dân.

Đây là một việc làm rất có ý nghĩa về thực hiện quyền làm chủ của dân trong việc đóng góp ý kiến vào những vấn đề trọng đại của đất nước.

Dự thảo đã đưa ra nhiều nội dung cần sửa đổi như: Trách nhiệm người đứng đầu cơ quan, tổ chức, đơn vị; việc kê khai tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai; việc công bố công khai tài sản, thu nhập; biện pháp xử lý tài sản, thu nhập do tham nhũng v.v…

Đó là rất cần thiết nhưng chưa đủ.

Tiếp tục đổi mới thể chế là vấn đề bài này muốn đề cập để phòng, chống tham nhũng có hiệu quả.

Ai có quyền tham nhũng?

Theo Dự thảo, “tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi”.

Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm:

a) Cán bộ, công chức, viên chức;
b) sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn – kỹ thuật trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân;
c) cán bộ lãnh đạo, quản lý trong doanh nghiệp của Nhà nước; cán bộ lãnh đạo, quản lý là người đại diện phần vốn góp của Nhà nước tại doanh nghiệp;
d) người được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó.

Nói cách khác, đó là những công chức trong bộ máy nhà nước ở các cấp và ở trong quân đội, công an.

Cũng theo Dự thảo, những lĩnh vực dễ xảy ra tham nhũng hiện nay là:

a) Quản lý sử dụng đất đai, tài nguyên, khoáng sản;
b) quy hoạch và thực hiện các dự án đầu tư xây dựng cơ bản, các chương trình dùng vốn nhà nước;
c) quản lý ngân sách nhà nước (thu, chi), mua sắm công;
d) quản lý sử dụng vốn và tài sản nhà nước trong các doanh nghiệp nhà nước;
đ) những hoạt động trong lĩnh vực tín dụng ngân hàng (cho vay, bảo lãnh… );
e) trong công tác cán bộ thuộc khu vực nhà nước.

Có thể nói đó đều là những lĩnh vực thuộc hoạt động kinh tế của nhà nước. Quyền hạn của nhà nước trong việc sử dụng vốn và tài sản công (kể cả đất đai).

Công tác cán bộ, sở dĩ cũng là một lĩnh vực có thể tham nhũng. Đó là những vị trí béo bở, kiếm chác được nên phải mua (tệ “mua quan, bán chức” đã được chính thức nhắc đến trong văn bản; và trong nhân dân, cũng đã lan truyền giá của những chức vụ ấy).

Có thể thấy, những biện pháp phòng, chống tham nhũng, nếu không bắt đầu từ việc hạn chế các quyền hạn nói trên thì rất khó khăn, nói cách khác là không thể thực hiện được.

Thực tế là việc phòng, chống tham nhũng đã được nêu lên từ nhiều năm nay. Từ tháng 12-2005, Quốc hội (Khóa XI) đã ban hành Luật Phòng, chống tham nhũng. Đến tháng 8-2007, chỉ sau không đến hai năm, Quốc hội (Khóa XII) đã ban hành tiếp Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng. Tuy nhiên, việc thi hành các luật này vẫn chưa đạt kết quả mong muốn.

Nghị quyết Đại hội lần thứ XI của Đảng (tháng 1-2011) đã nhận định: “Công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí chưa đạt được yêu cầu đề ra. Quan liêu, tham nhũng, lãng phí vẫn còn rất nghiêm trọng, với những biểu hiện tinh vi, phức tạp, chưa được ngăn chặn đẩy lùi, gây bức xúc xã hội” (Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia, tr. 172).

Theo lẽ thường, quyền hạn (quyền lực) càng nhiều thì khả năng tham nhũng càng lớn. Người có quyền hạn (hoặc cơ quan có quyền hạn) thường muốn bành trướng quyền hạn. Quyền hạn không bị hạn chế hoặc ngăn chặn, thì tham vọng mở rộng quyền hạn càng phát triển, lợi nhuận bất chính thu được càng nhiều.

Chính vì vậy, vấn đề kiểm soát và hạn chế quyền lực luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu của nhà nước pháp quyền.

Tiếp tục đổi mới thể chế

Có thể thấy, thể chế hiện hành đã tạo điều kiện cho những người có chức quyền dễ dàng tham nhũng trong nhiều lĩnh vực như: Các hoạt động đầu tư công, phê duyệt dự án đầu tư, quy hoạch sử dụng đất đai, cho vay vốn, duy trì doanh nghiệp nhà nước, v.v..

Phải đổi mới thể chế, làm rõ vai trò quản lý của Nhà nước để hạn chế việc lạm dụng chức quyền để tham nhũng.

Phải khắc phục tình trạng mỗi cấp chính quyền đều có quyền tùy tiện thu hồi đất, cấp đất, (cấp đất cho bà con, họ hàng, biếu cấp trên, để “ngoại giao”, thậm chí cấp cho em bé chưa đến tuổi trưởng thành) làm dự án treo v.v…

Hạn chế, thu hẹp các cơ quan nhà nước (kể cả quân đội, công an) tham gia các hoạt động kinh tế, kinh doanh. Giám sát chặt chẽ các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước. Chấm dứt hoạt động doanh nghiệp nhà nước kinh doanh kém hiệu quả.

Nhà nước chỉ đầu tư vào các lĩnh vực tư nhân không đủ sức làm hoặc không muốn làm (vì vốn lớn, thu hồi vốn chậm). Tập trung vào những lĩnh vực kết cấu hạ tầng hoặc dịch vụ công.

Nhà nước cần trở lại đúng vị trí của mình “Nhà nước kiến tạo phát triển”. Là tập trung vào quy hoạch kế hoạch, các chính sách, hệ thống pháp luật nhằm định hướng phát triển, ổn định kinh tế vĩ mô, giải quyết các vấn đề xã hội, bảo đảm công bằng xã hội.v.v…

Những hoạt động đầu tư công, chi tiêu ngân sách nhà nước hoặc dịch vụ sử dụng vốn nhà nước (kể cả các lĩnh vực văn hóa, xã hội) phải được công bố công khai, tổ chức đấu thầu và phải chịu sự giám sát chặt chẽ của người dân, của các tổ chức xã hội. Xóa bỏ cơ chế “xin – cho”.

Nếu bộ máy nhà nước vẫn duy trì tình trạnh như hiện nay thì dù hệ thống pháp luật phòng, chống tham nhũng có chặt chẽ đến đâu, vẫn không thể ngăn chặn được tham nhũng.

Một vấn đề khác cũng cần được xem xét, đó là việc cấp chính quyền tỉnh/thành phố, huyện, quận có quyền đầu tư xây dựng công trình hoặc lập doanh nghiệp kinh doanh.

Đây không chỉ là một kẽ hở cho tham nhũng, mà nguy hại hơn là đã dẫn đến tình trạng phân tán, chồng chéo trong đầu tư, gây lãng phí vốn, hiệu quả kém, phá vỡ cơ cấu kinh tế chung của cả nước (nhiều nhà nghiên cứu đã nói đến thực trạng cả nước hiện có đến 63 nền kinh tế!).

Phải chăng chính quyền các cấp địa phương chỉ nên tập trung vào các nhiệm vụ văn hóa, giáo dục, y tế, bảo vệ môi trường, còn việc xây dựng các cơ sở kinh tế nên giao cho khu vực dân doanh thực hiện theo quy hoạch chung của cả nước?

Đây là một vấn đề lớn, mong được nghiên cứu sâu hơn. Trước mắt, việc phân cấp cần được gắn chặt với việc tuân thủ các quy hoạch và được kiểm tra, giám sát chặt chẽ vì đây cũng là những lĩnh vực dễ xảy ra tham nhũng.

Vũ Quốc Tuấn (Nguồn: doanhnhancuoituan)

Liên lạc

Đăng ký nhận bản tin UCAN Việt Nam miễn phí ở đây

© UCAN Vietnam 2017. | Giới thiệu | Chính sách riêng | Điều khoản sử dụng