Không còn nhiều thời gian cứu sông Mekong khỏi bị những con đập tàn phá

Không nên đánh đổi nguồn lương thực dồi dào và hệ sinh thái đa dạng của dòng sông này chỉ vì một lượng điện ít ỏi
Tags: , , , ,

January 29, 2015 

Niwat Roykaew cho Bangkok Post 

Không còn nhiều thời gian cứu sông Mekong khỏi bị những con đập tàn phá thumbnail

Thành viên của Mạng lưới Người dân thuộc 8 tỉnh trên lưu vực sông Mekong tổ chức biểu tình phản đối đập Xayaburi và các dự án xây đập khác được họ cho là sẽ hủy hoại hệ sinh thái của lưu vực sông Mekong và sinh kế của người dân địa phương (Ảnh: Thiti Wannamontha/Bangkok Post)

Trong gần hai thập niên qua các nhà tư bản thúc giục phát triển lưu vực sông Mekong, khiến khu vực này có nguy cơ bị tàn phá ngày càng lớn do hàng chục đập nước đang được lên kế hoạch xây dựng ở vùng hạ lưu và thượng lưu sông Mekong.

Sự thay đổi lưu vực sông Mekong đã bắt đầu gây thiệt hại, nó bắt đầu từ khi con đập đầu tiên ở tỉnh Vân Nam, Trung Quốc, được hoàn thành năm 1996. Dòng sông có từ hàng triệu năm nay, giờ đây lại bị ngăn chặn. Các đập nước ở vùng thượng lưu sông Mekong ảnh hưởng đến hệ sinh thái ở lưu vực sông, gây thiệt hại cho đời sống dưới nước và thực vật. Cộng đồng ngư dân nhận thấy số cá họ đánh bắt giảm đi rất nhiều và người dân sống ven sông và trang trại của họ hiện đang bị ảnh hưởng do mực nước lên xuống bất thường.

Các vấn đề nảy sinh gấp bội do nổ mìn dọn đường cho các tàu thương mại lưu thông, như được giải thích rõ trong hiệp định giữa bốn nước thượng lưu sông Mekong. Việc xây dựng thêm 6 đập ở Trung Quốc, và còn nhiều đập nữa, sẽ tàn phá hệ sinh thái trên khu vực thượng lưu sông Mekong, gây hậu quả  to lớn cho lưu vực này.

Mặc dù người dân trong khu vực bị ảnh hưởng nghiêm trọng, các vấn đề liên quan đến sự phát triển lưu vực sông Mekong không được chú ý đến. Chính phủ Thái Lan hay các chính phủ thuộc khu vực sông Mekong chưa nỗ lực đủ để giải quyết hay ngăn chặn các vấn đề này.

Nhu cầu năng lượng vẫn còn là động lực chính để xây các đập này. Đã có một đợt gồm 12 đập thủy điện được tiến hành xây dựng mặc dù có sự phản đối mạnh mẽ từ những người từng bị ảnh hưởng bởi những đập nước của Trung Quốc, những người sẽ gánh chịu những tác động tiêu cực của những con đập này.

Việc xây dựng đập Xayaburi ở Lào là bằng chứng cho thấy các thủ tục được giải thích rõ trong Hiệp định Mekong 1995 bị bốn nước thành viên coi thường. Những thủ tục như thế đã trở thành hình thức – một cách thức biện minh cho sự chính đáng của dự án và hậu quả là ảnh hưởng đến các nguồn tài nguyên thiên nhiên của chúng ta.

Quá trình triển khai đập Xayaburi được thông qua các cuộc thương lượng bí mật và qua quá trình ra quyết định đơn phương. Không có sự đánh giá tác động môi trường xuyên biên giới, nhưng công trình xây đập vẫn được tiến hành. Lễ khởi công xây đập ở giai đoạn hai đã diễn ra hôm thứ Ba. Lần đầu tiên khu vực hạ lưu Mekong bị thay đổi trực tiếp.

Don Sahong là đập thứ hai đang được lên kế hoạch xây dựng ở hạ lưu Mekong. Nó sẽ chặn ngang kênh Hou Sahong ở miền nam Lào, giáp biên giới Campuchia. Các chuyên gia thuộc nhiều tổ chức khác nhau khẳng định đập Don Sahong sẽ ảnh hưởng xấu đến sự di trú của loài cá ở sông Mekong, từ đồng bằng của Việt Nam đến hồ Tonle Sap của Campuchia. Nó sẽ ảnh hưởng đến sự sinh sản, đẻ trứng và phát triển của loài cá di trú trên khắp khu vực rộng lớn này.

Từ tháng 10, Ủy hội Sông Mekong và đại diện bốn nước thành viên tham gia “quá trình tham vấn trước” về đập Don Sahong, chỉ để biện minh cho các điều khoản được đề ra trong Hiệp định Mekong.

Trong hai phiên điều trần đầu tiên ở Thái Lan, không có cư dân nào sống ven sông được mời tham dự 5 buổi họp, vốn không được chính phủ Thái Lan xem là “các buổi tham vấn”, nhưng được xem là “các buổi chia sẻ thông tin” và vẫn không thể bảo vệ toàn bộ lưu vực Mekong của chúng ta. Ngoài ra không có bản dịch các tài liệu cần thiết, để giúp tham gia có hiệu quả và đảm bảo các buổi tham vấn dựa trên nền tảng thông tin và nghiên cứu.

Thêm vào đó, các đập khác nhau được chia nhỏ và thảo luận riêng lẻ trong các diễn đàn khác nhau, khiến khó hiểu được toàn bộ bức tranh phát triển thủy điện trên cả lưu vực.

Mạng lưới Người Thái thuộc 8 tỉnh lưu vực sông Mekong và các viện sĩ kiên quyết phản đối việc xây dựng đập Don Sahong và các đập khác trên dòng chảy chính của con sông này. Chúng tôi yêu cầu nghiên cứu đầy đủ và toàn diện để nắm bắt được tác động của các đập này lên toàn bộ lưu vực. Cần phải tìm kiếm thông tin đầy đủ để làm cho những người có thẩm quyền nhận ra những cái chúng ta sẽ mất mát khi xây đập trên dòng sông Mekong hùng vĩ này. Làm sao chúng ta lại có thể đánh đổi lưu vực Mekong được cả thế giới công nhận có hệ sinh thái phức tạp gồm hàng trăm loài cá, và nguồn lương thực dồi dào để lấy một lượng điện rất ít ỏi vốn có thể kiếm được bằng các phương pháp khác?

Chúng ta có thể làm gì để đảm bảo việc quản lý lưu vực sông Mekong bền vững, công bằng và cân đối? Câu hỏi này luôn xuất hiện trong tâm trí của những người thuộc khu vực Mekong trong suốt thời gian họ bị ảnh hưởng bởi sự tác động của những dự án này. Những mất mát đó khiến họ lên tiếng đòi tham gia quá trình ra quyết định liên quan đến việc phát triển lưu vực sông Mekong. Số phận của sông Mekong không thể để nằm trong tay của một vài kẻ có thế lực và các tập đoàn lớn muốn kiếm lợi từ các nguồn tài nguyên của Đông Nam Á.

Nếu chính quyền tiếp tục làm ngơ các vấn đề ở lưu vực sông Mekong, các đập nước sẽ làm đứt dòng mạch chính của khu vực này cách bất công. Hôm thứ Tư, Ủy ban Liên hợp Ủy hội Sông Mekong tổ chức phiên họp bế mạc về đập Don Sahong. Thái Lan phải yêu cầu hủy bỏ đập Don Sahong và các đập khác trên dòng chảy chính.

Niwat Roykaew là trưởng Nhóm Bảo tồn Chiang Khong và là nguyên đơn trong vụ kiện liên quan đến hợp đồng mua bán điện từ đập Xayaburi, được gửi tới Tòa án Hành chính Thái Lan.

Tin nổi bật
Liên lạc
Đăng ký nhận bản tin UCAN Việt Nam miễn phí ở đây
Invite a Friend
UCAN India Books Online