UCAN Vietnam UCAN India UCAN China ucanews.com
UCAN Vietnam

Tại sao chúng ta nên phân tích kỹ lời kể của Shin Dong-hyuk

Những thay đổi trong câu chuyện chạy trốn của người Bắc Triều Tiên vượt biên cần được xem xét thỏa đáng để tiếp tục gây sức ép lên Bình Nhưỡng

Ngày 2 tháng 2 năm 2015

Tại sao chúng ta nên phân tích kỹ lời kể của Shin Dong-hyuk

Câu chuyện kể về cuộc sống trong trại giam ở Bắc Triều Tiên của Shin Dong-hyuk trở thành cuốn sách nổi tiếng (Ảnh: AFP/Jim Waston)

Đầu tháng này khi Shin Dong-hyuk, một người vượt biên, thừa nhận đã sửa đổi một số chi tiết về cuộc đời thơ ấu và cuộc vượt ngục ngoạn mục của mình ở Bắc Triều Tiên, phản ứng đầu tiên có thể đoán được: bộ máy tuyên truyền lỗ mãng của Bắc Triều Tiên hành động ngay và nói những diễn biến này cho thấy những lời buộc tội chế độ của Kim Jong-un là dối trá; Ủy ban Điều tra Liên Hiệp Quốc ủng hộ bản báo cáo mới trong đó có ghi lời chứng của Shin; và dĩ nhiên các nhà báo đổ dồn vào câu chuyện này.

Giữa lúc những lời buộc tội này được đưa ra từ ngày 17-1, khi Shin công bố và xin lỗi về những phần chỉnh sửa trên trang Facebook, một vấn đề chính đã bị quên lãng ít ra là nơi công chúng: cách tốt nhất để giải quyết vấn đề này là gì trong khi cùng lúc tạo cơ hội lớn nhất để bắt Bắc Triều Tiên giải trình về hồ sơ nhân quyền khiếp sợ của họ?

Hầu hết các phương tiện truyền thông đưa tin tập trung tìm hiểu thực trạng câu chuyện của Shin. Vào lúc này chúng ta biết ông đã chỉnh sửa hai chi tiết chính. Chi tiết thứ nhất là hiện nay ông nói ông trốn khỏi Bắc Triều Tiên hai lần, chứ không phải một lần như được tuyên bố trước đây trong câu chuyện đáng chú ý của mình có tựa là Trốn khỏi trại giam 14, do nhà báo người Mỹ Blaine Harden viết. Ngoài ra hiện nay Shin còn nói ông không trốn khỏi Trại giam 14 khét tiếng nhưng trốn khỏi Trại giam 18 gần đó, trại giam ít khắc khe hơn một chút, theo những gì chúng ta biết, nhưng tất cả đều rất tàn nhẫn giống nhau, theo phần trình bày của Harden.

“Sau khi nói chuyện với Shin, tôi đang làm việc với nhà xuất bản để thu thập thêm thông tin và chỉnh sửa cuốn sách”, Harden nói.

Theo Ủy ban Điều tra các vụ ngược đãi của Bắc Triều Tiên được công bố hồi tháng 2 năm ngoái, Shin chỉ là một trong 200 nhân chứng, mặc dù nằm trong số những người bị đọa đày nhất, dựa trên việc ông đại diện cho một trong số ít người may mắn vượt ngục còn sống. Tên của ông chỉ được trích dẫn trên 11 trang trong 372 trang của bản báo cáo sau cùng, ngoài phần chú thích cuối trang.

Theo như Michael Kirby, người đứng đầu Ủy ban Điều tra, lưu ý khi phản ứng về vấn đề của Shin trên tờ The Guardian thứ Năm tuần trước: “Bất kỳ người nào cũng có thể xem hàng giờ các bằng chứng đau buồn xác nhận những vụ ngược đãi ghê tởm được ghi nhận trong kết luận của ủy ban. Bằng chứng này đáng tin cậy và thuyết phục”.

Tuy nhiên, Kirby sai lầm khi ám chỉ một số phương tiện truyền thông phương Tây có thể là “các đồng minh thiếu hiểu biết của cơ quan tuyên truyền Bắc Triều Tiên” khi hỏi liệu những phần sửa đổi của Shin có ảnh hưởng đến nỗ lực của Liên Hiệp Quốc bắt Bắc Triều Tiên giải trình về những vụ ngược đãi của mình không.

Ít người nghi ngờ ý của Kirby, rõ ràng do ông đứng đầu ủy ban điều tra làm việc tỉ mỉ và hiệu quả, cũng có thể là do nhiều người lo sợ xảy ra tác động tiêu cực đến chiến dịch xử lý các vụ ngược đãi ở Bắc Triều Tiên.

Giáo sư John Delury, nhà quan sát Triều Tiên tại đại học Yonsei Seoul, bình luận về bài báo của tờ The Guardian: “Shin Dong-hyuk rắc rối trên nhiều mức độ – nhưng đổ lỗi cho ‘các phương tiện truyền thông phương Tây’ không phải là cách”.

Đó là ý kiến phê phán hiếm thấy về phản ứng của Kirby.

Marzuki Darusman, báo cáo viên đặc biệt của Liên Hiệp Quốc về tình hình nhân quyền ở Bắc Triều Tiên, chỉ trích nhẹ hơn về những vấn đề xung quanh Shin, nhưng dường như ngụ ý không cần thắc mắc về lời chứng của ông trong cuộc phỏng vấn với ucanews.com

“Tôi xin cảnh báo việc sử dụng những từ ngữ như báo chí nói rõ ông Shin ‘giả mạo’ bằng chứng, cho đến nay vẫn chưa hoàn toàn đúng chính xác nhưng đã ảnh hưởng đến cảm tưởng chung về việc này”, Darusman nói qua điện thoại. “Vì thế sử dụng các từ như ‘thay đổi’ câu chuyện của ông ta, phát hiện ra ‘những lời bịa đặt’, chẳng giúp ích gì và cần có chút cảm thông cho người này, và tôi xin kêu gọi các phương tiện truyền thông nhìn vấn đề từ góc độ đó”.

Rõ ràng đặt ra câu hỏi về bản báo cáo này là quyền và nghĩa vụ của một phương tiện truyền thông tự do, một điều bị phủ nhận hoàn toàn tại chính đất nước Bắc Triều Tiên. Thật ra phần lớn tin tức nói về những chi tiết sửa đổi của Shin tập trung vào những lời nói vô lý của Bình Nhưỡng về ủy ban, và phần lớn miêu tả thấu đáo và khinh miệt nỗ lực tuyên truyền thô lỗ của Bắc Triều Tiên.

Hai đoạn video về Shin được phát hành hồi tháng 10 cho thấy đó là các cuộc phỏng vấn ép buộc với người bố 70 tuổi và người mẹ kế 58 tuổi của ông. Từ khi Shin sửa đổi câu chuyện của mình, các phương tiện truyền thông phương Tây đổ dồn vào chiến dịch bôi nhọ Shin do Bình Nhưỡng đứng đầu, lưu ý một danh sách dài những điều mâu thuẫn về ngày tháng, tuổi tác và nơi chốn. Những câu hỏi được nêu lên do Shin chỉnh sửa một lần nữa giúp bỏ qua những lời biện hộ và dối trá của chế độ Kim Jong-un.

Quan trọng hơn là đặt ra những câu hỏi cần thiết về câu chuyện của Shin vẫn còn quan trọng đối với toàn bộ quá trình bắt Bắc Triều Tiên giải trình các vụ ngược đãi khủng khiếp tràn lan của họ. Rõ ràng những vụ này là có thật, như được thấy qua vô số lời chứng và hình ảnh vệ tinh trong những năm gần đây.

Hôm 22-12, Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc bỏ phiếu ủng hộ đưa tình trạng nhân quyền của Bắc Triều Tiên vào nghị trình cố định trong một phiên điều trần mang tính bước ngoặt trong đó có phần đọc lời chứng của Shin trong báo cáo điều tra của đại sứ Luxembourg tại Liên Hiệp Quốc.

Nếu ban điều tra của Kirby đạt được mục tiêu bắt Bình Nhưỡng giải trình, có thể thông qua Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC), thì chúng ta cần chắc chắn rằng vụ kiện Bắc Triều Tiên càng chắc chắn càng tốt. Và do đó nên đặt ra câu hỏi về bản báo cáo khi những chuyện này xảy ra, hơn là làm ngơ, cho dù những câu hỏi này khó đến đâu, và cho dù nó có thể ảnh hưởng xấu đến vụ kiện chế độ Kim Jong-un.

Mới năm ngoái thôi, ICC chứng kiến vụ kiện Tổng thống Kenya Uhuru và phó tổng thống William Ruto thất bại sau khi bên khởi tố dùng các nhân chứng không thể đưa ra bằng chứng phù hợp trước tòa.

Mặc dù vụ này rất khác với vụ của Bắc Triều Tiên và Shin, chỗ giống nhau là trong cả hai vụ mọi người đều biết trước có những điều mâu thuẫn. Dựa trên việc thật khó để thuyết phục ICC xem xét tình trạng nhân quyền của Bắc Triều Tiên trong khi Trung Quốc và Nga quyết liệt phản đối, thận trọng xem xét bất kỳ câu hỏi nào được nêu lên về lời chứng hiện nay là hoàn toàn hợp lý.

Dường như chính Shin cũng công nhận chuyện này. Trong thông cáo xin lỗi về những phần sửa đổi đăng trên Facebook hôm 17-1, ông viết có thể ông sẽ không tiếp tục công việc nâng cao nhận thức về tình hình ở Bắc Triều Tiên, có lẽ do sợ ông có thể đi đến chỗ hủy hoại chiến dịch mà ông đã làm việc không biết mệt mỏi để trợ giúp trong những năm gần đây.

“Thế giới vẫn còn cần biết đến những nỗi kinh hoàng khủng khiếp không tả xiết đang diễn ra”, ông kết luận. “Đây là những lời cuối cùng của tôi và đây cũng là lần đăng bài cuối cùng của tôi. Cám ơn các bạn”.

Dan Long là bút danh của một nhà báo sống tại Bắc Kinh đưa tin về khu vực trong hơn một thập niên nay.

Liên lạc

Đăng ký nhận bản tin UCAN Việt Nam miễn phí ở đây

© UCAN Vietnam 2017. | Giới thiệu | Chính sách riêng | Điều khoản sử dụng