UCAN Vietnam UCAN India UCAN China ucanews.com
UCAN Vietnam

Internet, không gian dân chủ hiếm hoi cho dân chúng ở khu vực sông Mekong

Đối với đại đa số những người trải qua hàng thập niên bị cô lập, sự xuất hiện của internet giống như manna từ trời xuống, nhưng không phải dành cho tất cả

Ngày 20 tháng 6 năm 2018

Internet, không gian dân chủ hiếm hoi cho dân chúng ở khu vực sông Mekong

Với hơn 50 triệu người dùng Facebook, Việt Nam đứng đầu trong khu vực sông Mekong. Tuy nhiên, các bài viết có nội dung ‘độc hại’ lưu hành trên Facebook khiến chính quyền bực tức, yêu cầu công ty này xóa bỏ 159 tài khoản chống chính quyền. Ảnh: ucanews.com

Do ngày càng nhiều thành phần tham gia đăng nhập và trích xuất thông tin, internet rõ ràng đã dân chủ hóa quá trình thông tin liên lạc.

Phương tiện truyền thông kỹ thuật số đã rút ngắn khoảng cách giữa người mạnh và người yếu bằng cách trao quyền cho thường dân, và còn hạ thấp chi phí điều phối và hành động tập thể.

Trong các nước ít tự do hơn, cuối cùng nó cũng đã tạo ra một môi trường mạng an toàn cho xã hội dân sự. Tuy nhiên kiểu tương tác này đã bị các chính quyền độc đoán kiểm soát, và đối với những người trong khu vực sông Mekong việc này đã mang lại những hậu quả nghiêm trọng.

Có thể thấy các động thái phản đối và hình sự hóa phương tiện truyền thông tự do trong thời đại internet của chính quyền là một chuỗi liên tục tiếp nối quá khứ, ví dụ như Myanmar.

Cuộc đảo chính năm 1962 đánh dấu một cuộc vây hãm giới trí thức và quân sự trong 26 năm; U Win Tin, nhà báo và là lãnh đạo của Liên minh Quốc gia vì Dân chủ (NLD), mòn mỏi trong tù 19 năm, trở thành biểu tượng nổi tiếng thế giới về tinh thần kiên cường, cứng rắn.

Đối với đại đa số những người trải qua hàng thập niên bị cô lập, sự xuất hiện của internet giống như manna từ trời xuống.

Sự thành công đạt được bất ngờ thông qua các cuộc cải cách năm 2013 không phải dễ dàng. Thậm chí chính quyền NLD đã mạnh mẽ áp dụng Mục 66 (d) gây tranh cãi trong Luật Viễn thông, vốn truy cứu trách nhiệm hình sự về tội phỉ báng online.

Hơn 70 trường hợp được đưa ra tòa, và nhiều người bị bắt hay thẩm vấn vì đăng tin châm biếm trên mạng xã hội bị cho là lăng mạ chính quyền.

Ở Việt nam cũng chẳng tốt đẹp hơn gì. Tất cả các phương tiện truyền thông trong nước này chỉ là người phát ngôn cho các tổ chức đảng cộng sản, và một đạo luật mới ban hành mở rộng sự kiểm duyệt mạng xã hội của nhà nước.

Do không gian dành cho báo chí độc lập bị giới hạn, blog đã trở thành nơi đăng tải thông tin tự do. Rất nhanh chóng Việt Nam đã trở thành một trong các nước ở Đông Nam Á có số tù nhân lương tâm đông nhất, theo tổ chức Ân xá Quốc tế.

Trong số 97 người bị bắt giam, có các nhà báo, thành viên của nhóm ủng hộ dân chủ trên internet, thành viên Khối 8406, blogger và cư dân mạng chỉ trích chính quyền thông qua các video và đăng tin.

Ngoài ra, ta có thể thấy có những điểm giống nhau giữa dự luật an ninh mạng của Việt Nam và luật an ninh mạng của Trung Quốc.

Về phần Campuchia, mặc dù có điểm cao hơn các nước láng giềng một chút về quyền tự do internet, các vụ công khai tấn công nhắm vào báo chí đã làm dấy lên nghi ngờ về điều kiện và sự tồn tại của quyền này.

Trong hơn 3 thập niên nắm quyền chuyên chế, Hun Sen đã dùng mọi biện pháp để đàn áp các quan điểm chống đối. Trước các cuộc bầu cử vào tháng 7-2018, tình trạng này gia tăng mạnh hơn: khoảng 30 đài phát thanh, tờ Cambodia Daily và văn phòng Đài Á châu Tự do (RFA) ở Phnom Penh bị đóng cửa, gần đây hơn có 2 phóng viên RFA bị buộc tội làm gián điệp.

Luật Viễn thông 2015 làm mọi việc tồi tệ hơn: tổ chức Nhân quyền Licadho cảnh báo luật này “cho phép chính quyền bí mật xâm phạm đời sống riêng tư của cá nhân” và còn nhiều vấn đề khác.

Ngoài ra, nếu luật chống tội phạm mạng được thông qua, tình trạng vốn bất định của giới truyền thông chắc chắn sẽ tồi tệ hơn. Gần đây nhất là thông báo về dự luật chống tin giả ngay sau khi Malaysia thông qua luật chống tin giả.

Thái Lan cũng siết chặt quyền tự do ngôn luận online. Luật Tội phạm máy tính (CCA) được thông qua tháng 12-2016 trao gần như toàn quyền cho chính quyền quân sự kiểm soát tự do ngôn luận, và tăng cường giám sát và kiểm duyệt.

Điều 19 có những mục gia tăng hình phạt một cách mơ hồ, có thể tăng án tù lên đến 10 hoặc 20 lần nhưng không nói gì về tính nghiêm trọng của tội phạm. Đơn kiện phạm luật Lese majeste (phạm thượng) gia tăng sau cuộc đảo chính của quân đội năm 2014.

Kể từ đó Hội đồng vì Hòa bình và Trật tự Quốc gia (NCPO) cầm quyền Thái Lan đã bắt giam và truy tố hình sự đối với những người đăng tin phê phán trên Facebook. Tổ chức Quyền riêng tư Quốc tế (PI) còn đưa tin về tình trạng giám sát mạng phức tạp của chính phủ Thái Lan, được hỗ trợ bởi sự kiểm soát cơ sở hạ tầng internet và mối quan hệ gần gũi thân thiết với các nhà cung cấp dịch vụ internet (ISPs).

Chỉ số Tự do Báo chí Thế giới năm 2018 của tổ chức Phóng viên Không Biên giới cho thấy không có dấu hiệu cải thiện nào đối với báo chí Lào. Một lần nữa nước này được xếp nằm cuối danh sách do chính quyền độc đảng khóa chặt miệng những người chỉ trích.

Trong khi phương tiện truyền thông của Lào củng cố hình ảnh trên mạng, họ còn miêu tả lãnh đạo của họ là người đày tớ của nhân dân.

Tài khoản Facebook của thủ tướng Thongloun Sisoulith, bị tình nghi nâng con số người ủng hộ và yêu mến ông.

Trong khi đó, Sắc lệnh 2014 Web Decree, theo mô hình của Trung Quốc và Việt Nam, cấm chỉ trích quan chức chính phủ online. Đối với công dân Lào, sắc lệnh này tạo ra một cuộc truy nã những người chỉ trích trên mạng cũng như ở ngoài đời thực, trong nước cũng như ngoài nước.

Vấn đề hóc búa với Facebook

Với hơn 50 triệu người dùng Facebook, Việt Nam đứng đầu trong khu vực sông Mekong. Tuy nhiên, các bài viết có nội dung ‘độc hại’ lưu hành trên Facebook khiến chính quyền bực tức, yêu cầu công ty này xóa bỏ 159 tài khoản chống chính quyền

Không chỉ có thường dân hưởng lợi từ mạng xã hội mà chính quyền cũng vậy. Hun Sen là một người đam mê Facebook đã dùng tài khoản của ông làm diễn đàn phổ biến đường lối cũng như thu hút sự ủng hộ.

Sam Rainsy, lãnh đạo phe đối lập sống lưu vong, buộc tội ông sắp đặt số lượt yêu thích giả mạo trước các cuộc bầu cử.

Các chính phủ còn dùng mạng xã hội để cố tình che giấu các vấn đề gây tranh cãi. Tại Myanmar, trong khi cuộc đàn áp trong bang Rakhine leo thang, các bài đăng trên Facebook phơi bày tội ác của Tatmadaw trước cộng đồng quốc tế đầy thất vọng.

Ủy ban Thông tin Myanmar phản ứng lại bằng cách cho đó là tin giả mạo. Ngoài ra, các nhóm nhân quyền kịch liệt chỉ trích Facebook thiếu trách nhiệm trong việc cổ vũ thù hận chống người Rohingya.

Internet còn hỗ trợ các biện pháp chiến lược phục vụ các quan điểm độc đoán: các chiến binh mạng là một trong những sản phẩm chính.

Một nghiên cứu tại Đại học Oxford định nghĩa các chiến binh mạng là “các tổ chức chính quyền, quân sự hay chính đảng cam kết chi phối dư luận trên mạng xã hội”.

Lực lượng 47 là tên gọi của đơn vị đấu tranh trên không gian mạng của quân đội Việt Nam với 10.000 hạt nhân chống các quan điểm “sai trái” trên internet.

Tổ chức Freedom House còn giải thích một trong những phương pháp được áp dụng là “astroturfing”, một hình thức tuyên truyền trong đó các lời bình luận được sắp đặt tạo ra ảo tưởng là có rất đông người địa phương ủng hộ chính quyền và các chính sách của chính phủ.

Thái Lan cũng làm tương tự bằng cách đào tạo hơn 100.000 sinh viên làm “do thám mạng” để theo dõi và báo cáo những bài chỉ trích online gây nguy hại cho an ninh quốc gia.

Thông điệp cuối cùng

Nhiều người khen ngợi phương tiện truyền thông kỹ thuật số là người làm thay đổi cuộc chơi trong việc dân chủ hóa thông tin liên lạc và cơ cấu quyền lực.

Trong khi ở những nơi khác chúng ta đã chứng kiến mạng xã hội thành công trong việc vận động quần chúng và kêu gọi giải trình trách nhiệm, đối với người dân ở khu vực sông Mekong, không gian mạng đã trở thành một bãi mìn mới nhằm bịt miệng tiếng nói của người dân và trừng phạt bất đồng chính kiến.

Các nhà cầm quyền đã nhanh chóng gây nguy hiểm cho các khát vọng dân chủ và thông qua các chiến lược học tập từ chính quyền này qua chính quyền khác họ đã kiểm soát người dân online.

Ngoài ra, kiểu làm chắp vá luật đã dẫn đến các quy định chung chung khiến tăng thêm hình sự hóa vấn đề.

Đáng kể đến là Tim Berners Lee, người phát minh ra mạng toàn cầu, đã cảnh báo về tình trạng vũ khí hóa internet và kêu gọi duy trì một mạng lưới dân chủ trong đó quyền lực và thông tin được phân phối bình đẳng. Trong viễn cảnh hiện nay, lời cảnh báo của ông được nhiều người quan tâm sâu sắc.

UCAN Vietnam
Liên lạc

Đăng ký nhận bản tin UCAN Việt Nam miễn phí ở đây

© UCAN Vietnam 2017. | Giới thiệu | Chính sách riêng | Điều khoản sử dụng